Chuông chùa Vân Bản

* Đơn vị lưu giữ hiện vật: Bảo tàng Lịch sử quốc gia
* Số đăng ký: LSb.18165
* Chất liệu: Đồng
* Kích thước: Cao: 127 cm; ĐK miệng: 80 cm
* Số lượng: 01
* Miêu tả: Chuông có hình trụ đứng, miệng loe, được trang trí bởi các cánh sen kép.

Quai chuông trang trí hai con rồng đấu lưng vào nhau, chỏm quai được tạo bởi hình búp sen, thân rồng trang trí vẩy cá chép.

Thân chuông được chia bởi các đường gân ngang dọc tạo thành 8 ô, trên mỗi ô hình thang đứng, 4 ô dưới hình chữ nhật. Trong hai ô trên có hai bài minh khắc bằng chữ Hán, 4 ô dưới để trên. Chuông có 6 núm tròn, xung quanh mỗi núm tạo hình bông hoa cúc nhiều cánh. Vành miệng chuông trang trí 52 cánh sen kép. Minh văn trên một ô nói về việc cúng ruộng đất vào chùa và chức Quan Tả Bộc Xạ.

* Hiện trạng: Sứt mất chân rồng.
* Niên đại: Thế kỷ 13 - 14 Triều Trần.
* Nguồn gốc, xuất xứ: Chuông được tìm thấy tại vùng biển Đồ Sơn, Hải Phòng năm 1958.
* Lý do lựa chọn: Chuông chùa Vân Bản là cổ vật độc bản, có niên đại thời Trần gắn với với chùa Vân Bản, tháp Tường Long ở vùng Đồ Sơn (Hải Phòng).

Chuông có trang trí rồng trên quai, băng cánh sen trên các núm gõ và vành miệng, phản ánh đặc trưng nghệ thuật Phật giáo thời Trần.

Chuông có minh văn là sử liệu văn bản quý giúp cho việc nghiên cứu lịch sử, chức danh và Phật giáo ở thời Trần.

Chuông được trưng bày, giới thiệu tại hệ thống trưng bày chính của Bảo tàng Lịch sử quốc gia, nhiều cuộc trưng bày chuyên đề ở nước ngoài, xuất hiện trong nhiều công trình nghiên cứu khoa học giới thiệu về lịch sử Việt Nam ở trong và ngoài nước.

Nơi đỉnh Núi Rồng (tên chữ là Long Sơn), ngọn núi đầu tiên trong 9 ngọn núi chạy dọc bán đảo Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng còn dấu tích ngôi tháp cổ Tường Long do vua Lý Thánh Tông cho xây dựng vào năm 1058. Sách Đại Việt sử lược (còn gọi là Việt sử lược) có đoạn chép rằng: “Mùa thu tháng 9, vua ngự giá qua biển Ba Lộ, nhân đó ngự ra chỗ xây tháp ở Đồ Sơn. Năm sau (Kỷ Hợi) vua thấy rồng vàng hiện ở điện Trường Xuân, Thăng Long, mới ban cho tháp ở Đồ Sơn tên hiệu là Tường Long (thấy rồng hiện) để ghi lại điềm lành” (Đại Việt sử lược ,1960 ).

Bốn mươi năm trước đây, Viện Khảo cổ học cùng Bảo tàng Hải Phòng đã tiến hành khai quật di tích móng tháp. Tuy chỉ còn tầng cuối nhưng vẫn thấy rõ các góc tháp uốn cong. Đặc biệt là những viên gạch, được nung chín đều, viên nào cũng đúc nổi 2 hàng chữ Hán: Lý gia đệ tam đế Long Thụy Thái Bình tứ niên tạo. Có nghĩa là tạo năm thứ tư niên hiệu Long Thụy Thái Bình đời vua thứ ba nhà Lý (1057).Trang trí trên gạch gồm các đề tài rồng, phượng, lá đề, hoa sen mang đặc trưng nghệ thuật Phật giáo thời Lý.

Quả chuông chùa Vân Bản là một cổ vật hiếm quý nên đã nhanh chóng được chuyển về Bảo tàng lịch sử Việt Nam (nay là Bảo tàng Lịch sử Quốc gia) để giới thiệu với đồng bào cả nước. Việc nghiên cứu giới thiệu về quả chuông bắt đầu từ năm 1963. Vấn đề quan tâm nhất của các nhà nghiên cứu là niên đại của chuông, về chữ Nôm (2), về các thông tin sử học khác như chức Tả bộc xạ, về ruộng đất công đức và về Phật giáo. Quả chuông đã được Bảo tàng đăng ký vào sổ tài sản quốc gia với số hiệu LSb.18165. Chuông có chiều cao 127cm; đường kính miệng 80cm, nặng khoảng 300 kg.

Chuông có hình trụ cao, miệng loe. Quai chuông là kiểu cấu trúc rồng đôi đấu lưng vào nhau giống như nhiều quả chuông thời Lê. Nhưng hình rồng có tư thế và hình thể tương tự rồng trên quai chuông chùa Bình Lâm thời Trần ở huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang. Hàng vây trên lưng rồng nhô cao, đầu ngẩng lên, bờm cuộn hình ngọn núi, lưỡi cuốn lại 3 vòng, miệng há rộng lộ hàm răng đều đặn. Chỏm quai chuông đúc hình búp sen, thân rồng mập, trang trí vẩy cá chép.

Thân chuông được chia thành 8 ô bằng các đường chỉ nổi to bản, 4 ô trên hình thang đứng, 4 ô dưới hình chữ nhật để trơn. Trong hai ô trên có khắc bài minh văn bằng chữ Hán, ô 1 có 16 cột, ô 2 có 10 cột, gồm 250 chữ Hán theo thể Hành thư (3). Chuông có 6 núm gõ tròn, xung quanh mỗi núm đúc nổi hình bông hoa sen, cánh to xen cánh nhỏ, đều là kiểu cánh sen lật úp. Vành miệng chuông đúc băng 52 cánh sen kép, trên cánh to có 2 đường gân nổi.

Năm 1996, khi nghiên cứu bài minh văn, PGS. Ngô Đức Thọ phát hiện chữ Nam được khắc thành chữ Bính. Theo tác giả nhiều văn bản thời Trần khi mô tả về ruộng đất đã thay chữ Nam bằng chữ Bính vào các từ có nghĩa chỉ về phương nam hay phía nam. Đây cũng là trường hợp do kỵ húy ở thời Trần (Ngô Đức Thọ, 1996, tr.376-383).Từ kết quả đó, tác giả kết luận, chuông Vân Bản có thể thuộc thời

Chuông chùa Vân Bản là một cổ vật độc bản, có niên đại thời Trần gắn với chùa Vân Bản, với tháp Tường Long xây dựng từ thời Lý ở vùng Đồ Sơn (Hải Phòng). Chuông có quai rồng đúc nổi, băng cánh sen trên các núm gõ và vành miệng, cánh to xen cánh nhỏ, phản ánh đặc trưng nghệ thuật Phật giáo thời Trần. Chuông có bài minh văn là sử liệu văn bản quý đóng góp cho việc nghiên cứu lịch sử, chức danh và Phật giáo ở thời Trần.

Mấy chục năm qua, quả chuông chùa Vân Bản được trưng bày trang trọng trong phần Lịch sử vương triều Trần tại hệ thống trưng bày chính của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia và nhiều trưng bày chuyên đề ở nước ngoài. Quả chuông cũng được giới thiệu trong nhiều công trình nghiên cứu khoa học về lịch sử Việt Nam ở trong và ngoài nước, xứng đáng được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia.