Bia đá chùa Sùng Khánh

-Tên khác: Sùng Khánh tự bi minh tịnh tự
-Tên đơn vị lưu giữ hiện vật: Chùa Sùng Khánh
- Số đăng ký: 02-BVHG
- Chất liệu: Đá
- Kích thước: Chiều cao: 90cm; chiều rộng: 47cm; dày 11cm
- Đơn vị: 01

Bia chùa Sùng Khánh được dựng dưới triều Vua Trần Dụ Tông, niên hiệu Đại Trị năm thứ 10, tháng 3 năm Đinh Mùi, (1367), được tạc bằng đá xanh nguyên khối. Bia có chiều cao 90cm, chiều rộng 47cm, dày 11cm. Phần chân bia dài 29,5cm, rộng 9cm cắm vào lưng rùa. Cụ rùa có chiều dài từ đuôi đến đầu là 95 cm, rộng 57 cm, cao 19 cm và từ cổ đến đầu dài 24 cm. Rùa được đặt trên một chiếc ghế đá (đá cẩm thạch màu xám), trên đầu rùa có khắc rõ hai con mắt và sống mũi, tư thế ngẩng cao đầu, đuôi thò ra khỏi mai rùa. Con rùa có bốn chân và năm móng vuốt, và dường như nó đang đỡ mục tiêu trên lưng. Toàn thân rùa được chạm khắc tinh xảo, mềm mại, cân đối, thân dày và chắc. Lưng rùa nhẵn và tròn, giữa lưng có một lỗ mộng hình chữ nhật dùng để ghép chân mục tiêu.

Tua và trán bia trang trí hoa văn chữ “sin” cách điệu uyển chuyển, mạch lạc, mép bia nhẵn. Trán được trang trí bằng một vật trang trí hình cánh cung có chiều rộng 38 cm, được chia thành ba hình chữ nhật tương ứng. Ô giữa khắc hình A Di Đà Phật ngồi trên đài sen, bên cạnh A Di Đà Phật có hai người hầu, chắp tay trước ngực, hai bên vách chạm khắc hai con rồng giống hệt nhau, trông có vẻ đối xứng, trong một tư thế bay, đầu hướng lên hoa sen. Bài văn trong khung bia trang trí có đề là “Sùng Khánh tự bi minh linh tự”. Bẩy chữ này có khổ dụng cùng với chữ trong toàn bài và được chép ở dòng đầu của tấm bia theo chiều từ phải sang trái.

Nội dung văn bia gồm 18 dòng với 436 chữ Hán (Trong đó có một số chữ Nôm). Nét chữ khắc sâu, còn rất rõ và không có dấu hiệu nào chứng tỏ bia khắc lại ở thời gian sau. Mặt sau bia để trơn không trang trí hoa văn, chỉ mài qua khắc hai hàng gồm 65 chữ chữ Hán nói về những người cúng thí, người nô ruộng và trâu cho chùa.

Bia đá chùa Sùng Khánh trải qua thời gian lâu dài với những biến cố thăng trầm của lịch sử nên hiện nay đầu rùa đã bị gãy cổ nhưng còn tại đó và được gắn xi măng, mặt trước dưới thân bia (bên trái) bị sứt một phần dài 15,5cm, rộng 2,7cm.

Bia đá chùa Sùng Khánh được tạo vào năm Đinh Mùi (1367) thời Trần, đời vua Trần Dụ Tông.

Tác giả của bài văn khắc trên bia đá chùa Tống Thanh là Tạ Thúc Ngao, tự là Sở Khanh, từng được phong là “Phượng Độc” – một người chép sử được cử đi điều tra biên cương. phía bắc. Vì yêu cầu và ngưỡng mộ Nguyễn Công, xuất thân danh gia vọng tộc, xuất thân bần hàn, khó dạy nhưng biết tự trọng, ông đã khắc một dòng chữ lên bia đá.

Chùa Sùng Khánh hiện còn lưu giữ một số hiện vật tiêu biểu như quả chuông đồng đúc năm 1704 (đời vua Lê Hy Tông) và tấm bia đá tạc năm 1705 (đời vua Lê Dụ Tông).

Bia chùa Tùng Thanh là di vật văn hóa gốc tương đối hoàn chỉnh, được dùng để so sánh đối chiếu một số văn bản thời Trần khi nghiên cứu các văn bản khác. Tấm bia không chỉ khẳng định sự ra đời của một tu viện Phật giáo ở vùng biên giới xa xôi mà còn chứa đựng những ghi chép lịch sử quan trọng về việc dòng họ Nguyễn từng là phụ tá hành chính ở đây.Bia đá chùa Sùng Khánh là một tài liệu bia ký nguyên vẹn, trang trí hình Phật, rồng, hoa dây…chưa từng thấy trên tấm bia thời Trần nào hiện biết. Tấm bia còn giúp thêm tài liệu cho việc tìm hiểu địa danh, lịch sử, chữ viết thời Trần, đặc biệt là sự xuất hiện của chữ Nôm khắc trong văn bia. Ngoài ra, chúng ta còn biết chế độ Phụ đạo ở thời Trần được chính quyền Trung ương thi hành rộng rãi. Tấm bia còn là chứng cớ nói lên ảnh hưởng của Phật giáo thời Trần thời bấy giờ tại vùng biên viễn, biểu hiện lớn mạnh của chính quyền trung ương thời Trần đã quản lý chặt chẽ và bảo vê vững chắc mọi miền biên cương của đất nước.