THÁP CHĂMPA LINH THÁI

-Chất liệu: Sa thạch
- Niên đại: Thế kỷ XII – XIII

Tháp Chămpa Linh Thái là một di tích lịch sử nằm ở tỉnh Thừa Thiên Huế, Việt Nam và được coi là bảo vật quốc gia của đất nước . Tháp là một phần của phong cách kiến trúc Chăm Pa, được xây dựng bởi người Champa, một nhóm dân tộc theo đạo Hindu-Phật giáo cư trú ở miền nam Trung Bộ Việt Nam. Kiến trúc Chăm Pa phản ánh sự đa dạng về văn hóa và tôn giáo của khu vực và đã trở thành một di sản văn hóa quan trọng của Việt Nam.Tháp nằm trong dãy núi Linh Thái thuộc xã Vinh Hiền, huyện Phú Lộc, tỉnh Thừa Thiên Huế . Cấu trúc được cho là đã được xây dựng vào thế kỷ 11 hoặc 12, nhưng nó đã bị bỏ hoang trong nhiều năm . Phong cách Chăm Pa được đặc trưng bởi các tháp bằng gạch và đá, được trang trí bằng các hình chạm khắc, phù điêu và tác phẩm điêu khắc phức tạp mô tả các vị thần và nhân vật lịch sử của đạo Hindu.

Bộ chóp tháp Champa Linh Thái gồm có hai phần: Chóp tháp (cao 120cm, cạnh đáy 74cm x 74cm) và Bệ chóp tháp (cao 36cm, dài 95cm, rộng 95cm). Chóp tháp có màu xám nhạt, kiểu dáng hình nón, các cạnh từ đỉnh xuống đáy có các đường gờ cân đối dạng hình quả khế với tám múi cách đều nhau, thường được gọi là Chóp tháp hình múi khế, nhưng thực chất đây là biểu tượng của một búp sen cách điệu. Ở đoạn giữa của Chóp tháp, cách 2/3 từ dưới đáy lên có khoét bốn lỗ tròn, cách đều ở bốn phía, đường kính 4cm và sâu 5,5cm. Chóp tháp thu nhỏ dần về phía đỉnh, phần đế có các cạnh hình bát giác; giữa khoét một lỗ vuông, cạnh 37,5cm, sâu 9,4cm. Bệ chóp tháp được làm bằng sa thạch, màu xám nhạt, có dạng hình vuông. Bốn mặt thể hiện cách điệu tám cánh sen nở, bốn cánh lớn xen kẽ bốn cánh nhỏ tạo nên chân giá đỡ búp sen. Kích thước của các cạnh này tương ứng với tám cánh sen của đáy Chóp tháp nếu đặt chồng lên nhau. Mặt trên, ở giữa có đục lõm một hình vuông. Mặt dưới, ở giữa cũng khoét một lỗ gần vuông giống như mặt trên.

Bộ chóp Champa Linh Thái được tìm thấy tại phế tích đền - tháp Linh Thái, là ngôi đền – tháp Champa được đề cập sớm nhất trong tác phẩm Ô Châu Cạn lục của của Dương Văn An (1555). Chóp và bệ chóp tháp Champa tìm thấy ở nhiều nơi, nhưng Bộ chóp Champa Linh Thái thuộc dạng lớn nhất; không những thế, phần chóp tháp được chế tác theo biểu tượng búp sen cách điệu trên một bệ vuông có kỹ thuật cao, không gặp ở bất kỳ hiện vật nào đã được biết đến cho đến nay trong Văn hóa Champa. Bộ chóp Linh Thái có những nét riêng biệt, hiếm gặp trong lịch sử kiến trúc đền tháp Champa ở miền Trung; không chỉ có quy mô, kích thước lớn, mà còn chứa đựng tư duy thiết kế chặt chẽ kết hợp với khiếu thẩm mỹ của những người thợ thủ công chế tác, điêu khắc đá Champa. Bộ chóp tháp Champa Linh Thái rất độc đáo ở chỗ: Chóp hình búp sen cách điệu và bệ hình vuông thành hai phần riêng biệt, nhưng được bố cục trong thể thống nhất tạo thành một bông sen nở. Có thể coi là một kiệt tác điêu khắc của người Champa.

Tháp Chămpa Linh Thái được công nhận là bảo vật quốc gia Việt Nam vào năm 2020. Chính phủ đã và đang làm việc để bảo tồn và khôi phục địa điểm này nhằm ngăn chặn tình trạng xuống cấp thêm và để du khách từ khắp nơi trên thế giới đánh giá cao nó trong tương lai. Tháp đóng vai trò là một di tích văn hóa và lịch sử quan trọng, cung cấp cái nhìn sâu sắc về kiến trúc, tôn giáo và phong tục của người Champa, và là điểm đến không thể bỏ qua cho bất kỳ ai quan tâm đến văn hóa và lịch sử Đông Nam Á. Tóm lại, tháp Chămpa Linh Thái là một di tích lịch sử và văn hóa quan trọng, cung cấp một cái nhìn thoáng qua về lịch sử và văn hóa phong phú của người Chămpa ở Việt Nam. Kiến trúc ấn tượng, trang trí phức tạp và ý nghĩa tôn giáo khiến nơi đây trở thành một kho báu quý giá và là điểm đến không thể bỏ qua cho bất kỳ ai quan tâm đến văn hóa và lịch sử Đông Nam Á. Những nỗ lực của chính phủ để bảo tồn và khôi phục địa điểm đảm bảo rằng nó sẽ vẫn là biểu tượng của di sản phong phú của đất nước cho các thế hệ mai sau.