BIA TIẾN SĨ VĂN MIỄU

-Chất liệu: Đá
- Niên đại: Năm Kỷ Sửu, niên hiệu Thành Thái – 1889

12 bia Tiến sĩ tại Văn Miếu Bắc Ninh, Việt Nam là một bộ sưu tập mười hai tấm bia đá, mỗi tấm bia ghi danh một vị tiến sĩ khác nhau dưới thời Lê-Mạc. Bia được đặt tại thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh. Chúng được làm bằng đá và có niên đại Kỷ Sửu niên hiệu Thành Thái, tức năm 1889. Văn Miếu Bắc Ninh hiện còn lưu giữ 15 tấm bia đá, khắc nội dung phản ánh về truyền thống hiếu học, trọng đạo lý của tiền nhân. Trong số này có 12 tấm bia đề danh Tiến sĩ dựng đều tại hai nhà Tả vu, Hữu vu. Nội dung 12 Bia Tiến sĩ Văn Miếu Bắc Ninh ghi chép về khoa thi, họ tên, quê quán, học vị và chức tước của các vị Trạng nguyên, Bảng nhãn, Thám hoa, Tiến sĩ của xứ Kinh Bắc xưa. 12 tấm bia này có kích thước như nhau (cao 110cm, rộng 75cm, dày 9cm), trán bia cong và được trang trí lưỡng long chầu nguyệt. Ở diềm bên trái của mỗi bia có ghi khắc vị trí đặt của bia đó trong nhà bia.

12 Bia Tiến sĩ Văn Miếu Bắc Ninh là hiện vật gốc độc bản. Tác giả Bia là Cử nhân Đỗ Trọng Vĩ, giữ chức đốc học tỉnh Bắc Ninh đã dầy công sưu tầm, đối chiếu từ nhiều nguồn tư liệu khác nhau để biên soạn nội dung 12 tấm bia lấy tiêu đề là "Kim bảng lưu phương" (Bảng vàng lưu danh thơm). Đây là nguồn tư liệu xác thực, đầy đủ nhất đối với việc nghiên cứu lịch sử khoa cử Kinh Bắc - Bắc Ninh, trong đó có nhiều Tiến sĩ không có tên trong các tài liệu đăng khoa lục hay tại Bia Văn Miếu Quốc Tử Giám, nhưng lại có tên trong bia Văn Miếu Bắc Ninh. Bia Văn Miếu Bắc Ninh là nguồn tư liệu bổ khuyết đầy đủ nhất về các danh nhân khoa bảng quê hương Kinh Bắc/Bắc Ninh thời Phong kiến. Nội dung văn bia cho biết rõ ngày tháng dựng bia, tên của người soạn văn bia, người dựng bia. Chữ viết trên bia, các hoa văn trang trí cùng phong cách tạo dáng bia đều mang dấu ấn của một thời kỳ lịch sử.

Nội dung của tấm bia mô tả việc tái thiết Văn Miếu và những đóng góp của các cá nhân và cộng đồng cho việc trùng tu Văn Miếu. Năm 2019, hệ thống bia Tiến sĩ tại Văn Miếu Bắc Ninh đã được công nhận là bảo vật quốc gia tại Quyết định số 88/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Bia Tiến sĩ được dựng ở Văn Miếu Bắc Ninh, trường đại học đầu tiên của Việt Nam. Văn Miếu được thành lập vào thế kỷ XI, dưới thời nhà Lý, là trung tâm nghiên cứu và giáo dục Nho giáo. Trường đã đào tạo ra nhiều học giả, quan lại, trí thức lỗi lạc và học vị tiến sĩ là học vị cao nhất của Văn Miếu .

Bia Tiến sĩ là hiện vật có ý nghĩa lịch sử và văn hóa của Việt Nam. Họ cung cấp cái nhìn sâu sắc về hệ thống giáo dục, tiêu chuẩn học thuật và theo đuổi trí tuệ của triều đại Lê-Mạc. Họ cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của Văn Miếu Bắc Ninh trong việc thúc đẩy Nho giáo, tri thức và giáo dục ở Việt Nam.

Việc những tấm bia Tiến sĩ được công nhận là bảo vật quốc gia là minh chứng cho giá trị văn hóa, lịch sử và giáo dục của chúng. Nó làm nổi bật tầm quan trọng của Văn Miếu Bắc Ninh với tư cách là một địa danh văn hóa và giáo dục ở Việt Nam. Bia Tiến sĩ tại Văn Miếu Bắc Ninh là một phần quan trọng của lịch sử, giáo dục và văn hóa Việt Nam và cần được bảo tồn cho các thế hệ tương lai.